مِستِر کِرنیکُوی انگلیسی، استاد ادبیات در دانشگاه هندوستان، در مجلسی که استادان ادبیات و زبانهای مختلف حضور داشتند، هنگامی که از وی درباره معجزه بودن قرآن پرسیده شد، چنین پاسخ داد: «قرآن برادر کوچکی دارد به نام نهج البلاغه، آیا کسی میتواند مانند این برادر کوچک بیاورد، تا ما را مجال بحث از برادر بزرگ (یعنی قرآن) و امکان آوردن نظیر آن باشد؟».

سخنان لبریز از حقیقت

جُرج جُرداق، نویسنده و ادیب معروف مسیحی و صاحب کتاب ارزشمند امام علی علیهالسلام و صدای عدالت انسانی در مورد نهج البلاغه چنین مینویسد: «آیا درتاریخ مشرقزمین، هیچ به سراغ نهج البلاغه رفتهاید؟... نهج البلاغهای که از فکر و خیال و عاطفه، آیاتی به دست میدهد که تا انسان هست و تا خیال و عاطفه و اندیشه انسانی وجود دارد، با ذوق بدیع ادبی هنر او پیوند ناگسستنی خواهد داشت.

سخنانی به همپیوسته و هماهنگ، جوشان از درکی عمیق و بینشی ژرف، لبریز از شور واقعیت و گرمی حقیقت، و سرشار از اشتیاق تمام برای شناخت ماورای این حقیقت. سخنانی زیبا و نغز، که زیبایی موضوع و بیان، آنچنان در آن به هم آمیخته که تعبیر با مدلول و شکل با معنا یکی شدهاند؛ هم چنانکه حرارت با آتش و نور با خورشید یکی هستند. بشر نیز در مقابل آن، چونان موجودی است که در برابر سیلی خروشان، دریایی پرموج، توفانی سرکش یا گردبادی تند قرار گرفته است».

دریای علم و دانش

فِرسِیسیان، از اندیشمندان مسیحی مذهب انگلیس،درباره جذابیت خطبههای نهجالبلاغه و سخنان حضرت علی علیهالسلام می گوید: «اگر علی علیهالسلام ، آن خطیب بزرگ، در عصر ما، هم اکنون بر منبر مسجد کوفه پا مینهاد، میدید که مسجد کوفه با آن همه پهناوری، از سران و بزرگان اروپا موج میزد. میآمدند تا روح خود را از دریای سرریز دانش و علم او سیراب سازند».

معدن بلاغت

دانشمند مسیحی، استاد امین نخله، در جواب شخصی که از وی درخواست کرده بود صد کلمه از کتاب نهج البلاغه را برای او انتخاب کند، چنین میگوید: «به خداسوگند نمیدانم چگونه از میان صدها کلمه گهربار، صد کلمه آن را انتخاب کنم. من از انتخاب یک کلمه آن هم عاجزم؛ زیرا این کار درست به این میماند که دانه یاقوتی را از کنار دانههای دیگر بردارم. به هر حال این کار را انجام دادم، درحالی که دستم یاقوتهای درخشنده را زیر و رو میکرد و چشمانم از پرتو نور آنها خیره میشد. نمیتوانی باور کنی که به علت تحیّر و سرگردانی که درانتخاب هر یک از این کلمهها داشتم، با چه مشکلی این کلمات را از این معدن بلاغت بیرون آوردم. این صد کلمه را بگیر و متوجه باش که آنها، پرتوهایی از نور بلاغت و جلوههایی از انوار فصاحت است».

درمان بیماریهای روحی

دانشمند و ادیب مسیحی معروف لبنان، استاد امین نخله در سخنانی، کتاب ارزشمند نهج البلاغه را درمان بسیاری از دردهای روحی و روانی دانسته و چنین میگوید: «هرگاه کسی بخواهد بیماری نفس و روان خویش را درمان کند، باید به گفتار امام علی علیهالسلام در نهج البلاغه روی آورد و راه و روش زندگی را از پرتوی این کتاب ارزشمند بیاموزد».

سرچشمههای معرفت

پروفسور هانری کُربن، محقق، فیلسوف و شرقشناس معروف فرانسوی، درباره جایگاه و اهمیت نهج البلاغه چنین میگوید: «بعد از قرآن و احادیث پیامبر اسلام صلیاللهعلیهوآله نهج البلاغه در درجه اول اهمیت قرار دارد. باید گفت به طور کلّی این تنها به قلمرو حیات مذهبی تشیّع محدود نیست؛ بلکه تفکّر فلسفی شیعه نیز به آن وابسته است و از آن مایه میگیرد. از اینرو، باید نهج البلاغه را از مهمترین سرچشمههایی به شمار آورد که متفکران شیعه پیوسته از آن سیراب گشتهاند».

شناخت اندیشه بزرگ علی علیهالسلام

بولس سَلامه، شاعر و نویسنده معروف مسیحی لبنانی میگوید:«کتاب نهج البلاغه، اثر جاودانهای است که انسان را به شناخت اندیشه بزرگ علی بن ابیطالب علیهالسلام وادار میسازد و هیچ کتابی جز قرآن بر آن برتری ندارد».

همچنین فواد أفرام البَستانی، نویسنده معروف و استاد دانشگاه بیروت، در مقدمه یکی از آثار خود چنین مینویسد: «میخواهم این اثر خود را با برگزیدههایی از نهج البلاغه آغاز کنم؛ زیرا نهج البلاغه، اثر بزرگترین اندیشمند جهان علی بن ابی طالب است».

پارهای از یک تنزیل

جرج جرداق، نویسنده و ادیب معروف مسیحی، درباره جلوههای مختلف کتاب نهج البلاغه چنین میگوید: «نهج البلاغه، بیانی است رساتر از هر رسا، و پارهای است از یک تنزیل، و پیوندی ناگسستنی با اصول ادب انسانی دارد و تاآنجا اوج میگیرد که درباره آن گفتهاند: بیانی است فروتر از کلام خداوند و فراتر از گفتار بشری.

نهجالبلاغه که بیان آن اگر برای انتقاد به کار برده شود، گویی تندباد خروشانی است؛ اگر تباهی و فساد را تهدید کند،همچون آتشفشانی سهمناک زبانه میکشد؛ اگر برای تفکر و اندیشه بخواند، حس و عقل را همراه میسازد؛ اگر در مقام پند و اندرز باشد، مهر و عاطفه پدری را همگام با راستی و وفای انسانی در آن خواهیم یافت ؛ و اگر از ارزش و هستی و زیباییهای آفرینش و کمالات جهان هستی سخن بگوید، آنها را با مدادی آغشته به نور ستارگان در قلب مینگارد».

شگفتی از این همه عظمت!

مرحوم حجة الاسلام محمد محققی، نماینده حضرت آیت اللّه العظمی بروجردی؛ در کشور آلمان و مؤسّس مسجد بزرگ مسلمانان در هامبورگ میگوید: به امر آیت اللّه العظمی بروجردی، کتاب نهجالبلاغه را به یکی از دانشمندان بزرگ آلمان برای ترجمه به زبانآلمانی دادم. او روزی نزد من آمد و گفت: «این چه کتابی است که هر چه در ترجمه آن پیش میروم، عظمت آن را بیشتر درک میکنم. به راستی کتاب عجیب و شگفتی است و من خود را در برابر آن بسیار کوچک میبینم».

گنجینه ارزشمند اسلام

آقای عبدالرّحمان، مسئول جامعه اسلامی مجارستان میگوید: «در سال 1986م کارداری در سفارتخانه ایران کتاب نهجالبلاغه را به من هدیه داد. کنجکاو بودم ببینم در نهج البلاغه به عنوان یک اثر و کتاب مذهب شیعه، چه چیزی نوشته شده است. هنگامی که آن را مطالعه کردم، دیدم اثری فلسفی است و در آن حکمتهایی وجود دارد که گنجینه اسلام است. آنگاه اسلام را تاحدودیشناختم. اکنون هر گاه صحبتی میشود، شدیدا دفاع میکنم که شیعه و سنی در کار نیست و همه با هم برادرند. نهجالبلاغه گنجینه ارزشمندی است که ما باید آن را حفظ و نگهداری کنیم؛ این اسلام است».

ستاره درخشان علم و ادب

بولس سَلامه، نویسنده و شاعر معروف مسیحی لبنانی مینویسد: «نهج البلاغه ستاره درخشان آسمان علم و ادب است که یک نویسنده برجسته، از شیوه نگارش او پیروی میکند، و یک دانشمند از نکات دقیق و علمی آن استفاده مینماید».